Matbaa Alanında “Hayat Boyu Öğrenim”
Avrupa Birliği uyum süreci içinde ‘hayat boyu öğrenim’ felsefesine dayalı olarak ülkemizde ve matbaa (basım ve yayın) sektöründe eğitim ve istihdam koşullarının ‘Ulusal Yeterlilik Sistemi (UYS)’ standartlarına göre yapılandırıldığı yeni bir dönem başladı. Şu an oluşumu süren yeni uygulamaların, önümüzdeki 1-2 yıl içinde mesleğimizin ve yaşamımızın bir parçası olacağını şimdiden fark etmemiz önemli. Sektörün meslek uzmanları olarak hepimizin bireysel gelişimini, mesleki gelişimini ve işini geliştirmeyi hedeflemesi ve bu doğrultuda planlar yapması gerekmekte. Aksi halde kendimizi ve mesleğimizi geleceğe hazırlayamayız, değişen koşullara uyum sağlayamayız ve risklerimizi yönetemeyiz. Bu nedenle gelişmelerin ve yeniliklerin sürekli takipçisi olmak hepimizin görevi olmalı. Kaldı ki matbaa sektörü olarak ‘Meslek Standartlarını ve Mesleki Yerlilikleri’ oluşturma sürecine ilk başlayan sektörlerin içinde olduğumuz için ve bu yolda hızlı ilerlediğiniz için şanslıyız. Belki bu noktada, matbaa sektöründe tüm bu çalışmaların başlatılmasına öncülük eden, sektörü bilgilendiren, süreci organize eden ve yenilikleri mesleğimize kazandıran iki önemli kurumdan ve UYS’nin işleyişinden bahsetmek uygun olur:
Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK); Türkiye’deki mesleklerin uluslararası düzeyde mesleki kalite güvencesini sağlayacak olan yeterlilikleri tanımlamak, ülkemizde UYS'yi kurmak/işletmek, eğitimin istihdamla uyumunu güvence altına almak ve uluslararası ölçekte kabul gören nitelikli insan kaynağını yetiştirecek sistemleri hayata geçirmek amacıyla 2006'da kuruldu. Kurulduktan sonra ‘Hayat Boyu Öğrenim’ felsefesine dayalı olarak ‘eğitim-istihdam’ ilişkisini uluslararası standartlara taşımak ve Türkiye’deki tüm meslekleri harekete geçirmek için; meslek gruplarını temsil tüm tarafları ve ilgili pek çok kamu kurum/kuruluşunu çalışmalara dahil etti. Bu gelişmeler yaşanırken matbaa sektörünün meslek standartlarını ve yeterliliklerini oluşturmak üzere MYK, İstanbul Ticaret Odası (İTO) ile 2009'da işbirliği protokolü imzaladı.
İTO’nun büyük katkı ve özverisi ile sektörümüze yönelik çok sayıda bilgilendirme toplantıları, paneller, çalıştaylar, komite toplantıları vb. yapıldı. Yapılan her bir faaliyette, sektörümüzde matbaa mesleğinin geleceğine dair gelişmeler, ihtiyaçlar, riskler, mesleki kalitenin gereklilikleri, matbaacılıkta değişen iş yapış biçimleri, yeni üretim teknolojilerinin gerekleri, işgücünün yeterlilikleri ve istihdam imkânları gibi konular tartışıldı. Tüm bu çalışmalar sektörümüzde meslek standartlarının ve yeterliliklerinin oluşturulmasını hızlandırdı. İTO organizasyonlarına, matbaa sektörünü temsil eden taraflar davet edildi. Çok sayıda kurumu/kuruluşu temsilen, sektörümüzün meslek uzmanları, sektör temsilcileri, öğretim görevlileri ve alanında yetkin uzmanlar bir araya gelerek, matbaa sektörü için ‘AB Mesleki Yeterlilik Seviyelerine ve Standartlarına’ uygun 50’nin üzerinde meslek standardını tamamladı ve taslak meslek standartlarını MYK bünyesindeki sektör komitesinin onayına sundu.
Sektörümüzde meslek standartları oluşturulurken, 'Avrupa Yeterlilik Çerçevesi (AYÇ)' kapsamındaki '8 Yeterlilik Seviyesi' referans alındı. Bu seviyeler, en temel öğrenme seviyesinden (seviye 1), en üst düzey öğrenme seviyesine (seviye 8) kadar, geniş bir alanı kapsamakta. Bu sıralamadaki her bir seviye, tanımlanmış ve ölçülebilir olan bilgi, beceri ve yetkinlik kriterlerini içermekte. Genel olarak, seviye ne kadar artarsa, beklenen bilgi, beceri ve yetkinlikler de bu oranda artar. Örneğin, altıncı seviyedeki bir kişinin beşinci seviyedeki bir kişiden daha fazla bilgi, beceri ve yetkinliğe sahip olması beklenmektedir. Bu seviyeler, bir meslek uzmanının hem işi yapabilme/ uygulama becerisine hem de eğitim durumuna göre sıralanmakta. (tablo 1) Bu şekilde seviyelendirilen meslekler öncelikle matbaaların ana iş süreçleri olan ‘Baskı Öncesi, Baskı ve Baskı Sonrası’ kapsamında gruplandırıldı. Gruplar, ‘Tabaka Ofset, Web Ofset, Form Ofset, Flekso, Dijital, Varak, Serigraf, CTP-Kalıp-Montaj-Klişe, Ciltleme-Kırım-Dikiş-Taslama-Sarım-Kesim’ gibi iş süreçleri için ayrı ayrı incelendi. Sonuçta her bir matbaa tekniği için meslek adları seviyeleri ile birlikte belirlendi ve yazımı tamamlandı. Şu an, MYK Sektör Komitesi’nin sektörümüzün meslek standartlarını Resmi Gazete'de yayınlaması bekleniyor. Bu aşamalar tamamlandıktan sonra her bir meslek standardı için ‘mesleki yeterlilikler’ oluşturulacak yani mesleki eğitim uygulamaları farklılaşacak, ölçme, değerlendirme, sınav ve belgelendirme sistemleri devreye alınacak.
İşte bu noktada ‘Mesleki Yeterlilik Sınav ve Belgelendirme’ uygulamaları biz sektör çalışanlarını etkileyecek. Çünkü yeni uygulamalar resmi olarak işleyişe başladıktan sonra, matbaa sektöründe meslek edinmek isteyen veya çalışmakta olan sektörel işgücünün, görevini icra edeceği mesleki yeterlilik sertifikasını alması ve mesleki seviyesini belgelendirmesi, istihdam edilebilmesi için gerekli olacak diyebiliriz. Matbaa sektörünün yapısını, gelişimini, büyümesini ve kalitesini etkileyecek olan bu yenilikler ile sektörümüzde iş gücü ve iş kalitesi elbette yükselecek ve sektörümüzde 'eğitim-istihdam' koşulları oldukça farklılaşacak. Değişen bu dinamiklere uyum sağlayabilmek için tüm sektör çalışanlarının bugünden eksiklerini fark etmesi, hayat boyu öğrenmeyi felsefe olarak benimsemesi, sosyal/davranışsal gelişimine önem vermesi, mesleki/teknik eğitim açısından uygulama becerisini ise sürekli geliştirmeyi hedeflemesi gerekiyor. Bu bilinci bugünden yaygınlaştırmak ve desteklemek, matbaacılık mesleğinin farkını ortaya koymamızı sağlayacak önemli bir yol olarak karşımıza çıkıyor.
Umur olarak biz bu çalışmalarda istekli ve bilinçli yol almayı önemsiyoruz. Özellikle Umur çalışanları olarak çok şanslı olduğumuzu söylemeden geçemeyeceğim çünkü üst yönetimimiz yapılan bu çalışmalara ve bizlere çok büyük destek veriyor. Bu sayede tüm bu süreçlerde, ilgili taraflar ile işbirliği içinde görev alıyoruz, şirketimizi temsil edebiliyoruz ve üzerimize düşen sorumluluğu ciddiyetle yürütüyoruz. Özellikle konusunda uzman çalışanlarımızı bu platformlarda görevlendirerek yıllara dayalı mesleki bilgimizi paylaşıyor ve katkı sağlıyoruz.
2010-2011 yıllarında, meslek standartlarını oluşturmak için her biri 2 veya 3 gün süren, sanıyorum 50’den fazla çalıştay düzenlendi ve İTO, tüm sektörü bu çalıştaylara davet etti. Umur olarak iş kollarımıza uygun olan çalıştayların tümünde görev aldık. Bugüne kadar İTO’daki tüm çalıştayların %80’ine katılım sağladığımızı ve çalıştaylara katılan sektör uzmanlarının yaklaşık yüzde 30’unun Umur çalışanlarından oluştuğunu söylemek mümkün. Bunun dışında, farklı matbaalardan da katılımcı bulması için İTO’ya koordinasyon desteği verdik, sektör komitesi toplantılarında görev aldık ve ihtiyaç duyulan her türlü bilgiyi sağlamaya çalıştık.
Yapılan İTO çalıştaylarına uzmanlık konusuna göre; yönetim kurulu üyelerimizden insan kaynaklarına, üretim yöneticilerimizden ustabaşlarımıza ve operatörlerimize kadar geniş bir kadro ile yaklaşık 55 kişilik bir katılım sağladık. Çalıştaylardan sonra İTO tarafından katkı sağlayanlara verilen teşekkür sertifikalarını çalışanlarımıza gururla verdik. Şunu hep hatırlamak gerekir ki, “Bir işi, en iyi yapan bilir”. Bu nedenle bu mesleği icra eden, sektör uzmanları olarak çalışanların konuyu sahiplenmeleri ve yeni uygulamalara bakış açıları oldukça önemli. Çalıştaylara katılan çalışanlarımız, çalışmaların içine girince matbaacılık mesleğine ve kendilerine ne kadar değer verildiğini ve yapılan meslek standardının ne denli önemli olduğunu fark ettiklerini; ayrıca bu çalışmada matbaacılık mesleğini temsil etmekten dolayı gurur duyduklarını ve duygulandıklarını söylüyorlar. Meslek standartları yazılırken bildikleri ve yaptıkları her şeyi anlattıklarını, anlatılanlar yazıldıkça aslında ne kadar kapsamlı ve önemli bir mesleği icra ettiklerini fark ettiklerini, bu nedenle mesleği yapmak için kişisel ve teknik konularda mutlaka sahip olunması gereken nitelikleri, bilgi ve beceriyi yazılı hale getirdiklerini belirtiyorlar. Yazdıkları meslek standartlarının, gelecekte tam anlamıyla ne iş yapılacağını, işin nasıl yapılacağını ve işi yaparken neyi bilmek gerektiğini kapsadığını ve bu sistem ile gelecekte matbaacılığın sürekli gelişen bir meslek olacağını gördüklerini ifade ediyorlar. Çalışanlarımız bu çalışmaya katılmaktan dolayı çok mutlu olduklarını ve gelişime inandıklarını da ayrıca vurguluyorlar. Görüyoruz ki bu çalışmaların yapılması sektör çalışanlarında farkındalık yaratıyor, motive ediyor ve sürekli gelişimin önemini ortaya koyuyor. Umur olarak biz her zaman, bu çalışmalara katılan, bilgisini paylaşan, emek veren ve şirketimizi başarıyla temsil eden tüm çalışanlarımızla gurur duyuyor ve kendilerine teşekkür ediyoruz.
Matbaacılığın gelecekte de hak ettiği gelişmişlikte ve bilinirlikte olması için bugünden sektör temsilcileri olarak aynı amaç için birlikte çalışmalıyız. Bu konuya bizimle aynı bakış açısıyla yaklaşan firmalar aslında şuan sınırlı sayıda. Bu yüzden çalışmalarda neredeyse hep aynı firmalar ve kurumlar bir araya geldik ve çalışmalara destek verdik. En azından bundan sonraki süreçlerde, ambalaj ve matbaa sektöründe faaliyet gösteren, çalışan sayısı ve imkanları elveren tüm firmaların da bizler gibi bu çalışmalara destek olmasını bekliyoruz. Biliyoruz ki bu çalışmalar 5-10 yıl sonra meyvelerini verdiğinde kendimizi, sektörümüzü ve şirketimizi geleceğe iyi hazırladığımız için daha başarılı olacağız ve daha çok fark yaratacağız. Bu nedenle başta İTO olmak üzere bu amaçla çalışan ve iş üreten tüm kurumlara ve çalışmalara destek vermeye devam edeceğiz.
İTO Meslek Standartları Oluşturma Çalıştaylarına Katılan Umur Çalışanları
Baskı Üretim Uzmanlarımız: Cemal Özaydın, Kemal Tembel, Ümit Okat, Yıldıray Aydın, Cihan Bekiroğlu, İsmail Gökkaya, İbrahim taşkın, Cemil Demir, Abdullah Zeytuncu, Erdal Çamlı, Turan Çakır, Hakan Yaman
Baskı Öncesi Uzmanlarımız: Süha Yıldırım, Levent Göçtü, Aydın Bekar,
Baskı Sonrası Üretim Uzmanlarımız: Serkan Satıcı, Reşat Telli, İsmail Demir, Arif Bahadıröz, Mehmet Amil, Hacı Taş, Hasan Coşkun, Ümit Kaya, Adem Askar, Ercan Ersarı, Çağlar Solmaz, Dursun Ali Ofluoğlu, Mehmet Özbek, Mehmet Susur, Salih Güngör, Kenan Bora, Aydın Akbey, Niyazi Günay, Devrim Balta
Diğer Süreçlerden Uzmanlarımız: Ahmet H. Kılıç (Üretim Yönetimi), Dilek Koyuncu (İnsan Kaynakları), Ayşe Umur (Yönetim)
AYÇ’YE GÖRE MATBAA SEKTÖRÜNDE SEVİYELENDİRME
2. Seviye / Operatör yardımcısı veya çırak: Temel mesleki yeterliliğe ve/veya kalfalık, ustalık, usta öğreticilik gibi yaygın eğitim sertifikasına denk geliyor.
3. Seviye / Operatör veya kalfa: Yarı yetkin mesleki yeterliliğe ve/veya kalfalık, ustalık, usta öğreticilik gibi yaygın eğitim sertifikasına denk geliyor.
4. Seviye / Usta veya Mesleki Kıdem Yüksek Operatör: Tam donanımlı mesleki yeterliliğe ve/veya yaygın eğitim sertifikasına veyahut mesleki/teknik lise denk geliyor.
5. Seviye / Baskı Öncesi/Baskı/Baskı Sonrası Birim Yöneticisi veya Ustabaşı: İleri mesleki yeterliliğe ve/veya önlisans diplomasına denk geliyor.
6. Seviye / Matbaa Yöneticisi: Profesyonel yönetici mesleki yeterliliğine ve/veya lisans diplomasına denk geliyor
Ahmet H. Kılıç
Geliştirme Müdürü